De risico's van crypto staking

Crypto staking wordt vaak voorgesteld als een eenvoudige manier om meer coins te krijgen. Dat deel klopt: je ontvangt een beloning terwijl je de coins aanhoudt. Maar die beloning is geen rente op een spaarrekening en beschermt je niet tegen verlies. De koers kan dalen, je coins kunnen tijdelijk niet opneembaar zijn en bij sommige producten kun je afhankelijk worden van een protocol of aanbieder.

Welk risico je loopt, hangt vooral af van wat er werkelijk met je coins gebeurt. Bij netwerk staking betaalt de blockchain. Bij protocol staking zet je tokens on-chain vast in een applicatie. Bij uitlenen gebruikt een bedrijf of andere partij je coins. Die producten kunnen naast elkaar in dezelfde vergelijking staan, maar hebben niet hetzelfde risicoprofiel.

Bepaal eerst welk product je gebruikt

Het percentage alleen vertelt weinig. Een lager tarief bij netwerk staking kan een heel ander risico hebben dan een hoger renteaanbod op een coin die helemaal niet gestaket kan worden.

Op staking.nl staat daarom bij iedere aanbieding of het om staking of uitlenen gaat. Lees ook wat het verschil is tussen staken en uitlenen als je niet zeker weet welk product je voor je hebt.

1. De koers kan harder dalen dan je beloning groeit

Een stakingbeloning wordt meestal uitgekeerd in dezelfde coin die je vastzet. Je aantal coins kan dus groeien terwijl de waarde in euro’s daalt. Als de koers harder daalt dan je positie door staking toeneemt, heb je onderaan de streep verlies.

Een lange beleggingshorizon neemt dat risico niet weg. Je hebt dan alleen meer tijd om een herstel af te wachten, zonder garantie dat dit herstel komt. De relevante vraag is daarom niet alleen hoeveel coins je ontvangt, maar ook of je die coin zonder de stakingbeloning nog steeds zou willen bezitten.

Let daarnaast op de uitgifte van nieuwe coins. Een netwerk kan stakingbeloningen betalen door nieuwe coins te creëren. Stakers krijgen daarmee compensatie voor verwatering, terwijl houders die niet staken relatief een kleiner deel van het totaal bezitten. Een hoog stakingrendement is dus niet automatisch economische winst.

2. Het getoonde rendement kan veranderen

Stakingtarieven staan meestal niet vast. De beloning kan veranderen door de regels van het netwerk, het totale aantal gestakete coins, de prestaties van de validator en de commissie van een aanbieder. Ook kan een tijdelijk actietarief stoppen of alleen gelden tot een bepaald bedrag.

Controleer daarom of je naar een verwacht jaarlijks rendement, een actietarief of een historisch resultaat kijkt. Geen van deze drie is een toezegging. Een aanbieder kan bovendien zijn commissie of voorwaarden wijzigen terwijl je coins nog vaststaan.

3. Je kunt mogelijk niet uitstappen wanneer je wilt

Bij verschillende netwerken geldt na het stoppen met staken een wachttijd. Deze periode wordt vaak de unbondingperiode genoemd. Bij drukte kan daar een opnamewachtrij bovenop komen. Ethereum vermeldt bijvoorbeeld expliciet dat de duur van een volledige uitstap afhankelijk is van hoeveel validators tegelijk willen stoppen.

Een aanbieder kan een eigen vaste looptijd hanteren die niet gelijk is aan de wachttijd van het netwerk. Soms vervalt je opgebouwde beloning als je eerder stopt; soms is eerder opnemen helemaal niet mogelijk. Daardoor kun je niet direct verkopen bij een sterke koersdaling of wanneer je het geld ergens anders voor nodig hebt.

Flexibel betekent evenmin dat opname altijd onmiddellijk lukt. Het kan betekenen dat de aanbieder normaal gesproken op verzoek uitbetaalt, zolang er voldoende vrij beschikbare coins zijn. Lees dus wat er gebeurt bij marktstress, onderhoud of uitzonderlijk veel opnameverzoeken.

4. Een validator kan beloningen mislopen of worden geslasht

Proof of Stake netwerken belonen validators die hun taken correct uitvoeren. Een validator die offline is, mist doorgaans beloningen en kan bij sommige netwerken een aanvullende straf krijgen. Slashing is zwaarder: een deel van de stake wordt vernietigd wanneer een validator aantoonbaar tegen de consensusregels handelt, bijvoorbeeld door tegenstrijdige blokken te ondertekenen.

De precieze regels verschillen per netwerk. Slashing bestaat niet overal en offline zijn is niet automatisch hetzelfde als slashing. Ethereum maakt bijvoorbeeld onderscheid tussen gemiste beloningen, straffen voor langdurige inactiviteit en slashing voor specifiek fout gedrag. Bij andere netwerken kan ook de stake van delegators worden geraakt als hun validator een overtreding begaat.

Kies je zelf een validator, kijk dan naar prestaties, commissie, operationele geschiedenis en de voorwaarden rond slashing. Kijk ook of een stakingdienst verlies door fouten van zijn validators vergoedt. Een vergoeding is alleen iets waard als die duidelijk in de voorwaarden staat en de partij haar verplichtingen kan nakomen.

5. Bij een aanbieder voeg je bewaarrisico toe

Bij staking via een exchange of andere centrale aanbieder geef je de controle over je coins uit handen. Je bent afhankelijk van de beveiliging, administratie en financiële gezondheid van dat bedrijf. Een hack, opnamepauze, juridisch conflict of faillissement kan ervoor zorgen dat je tijdelijk of permanent niet bij je coins kunt.

Of klantactiva bij een faillissement buiten de boedel vallen, hangt af van de juridische structuur, de scheiding van klantactiva en de overeenkomst die je hebt geaccepteerd. Ga niet uit van de woorden “staking” of “earn” in een app. Lees of de aanbieder de coins daadwerkelijk namens jou staket, ze mag uitlenen of ze voor eigen rekening mag gebruiken.

Dit onderscheid is doorslaggevend bij coins zonder Proof of Stake. Bitcoin keert geen beloning uit aan houders. Een rendement op BTC komt dus niet uit Bitcoin staking. Je stelt je coins beschikbaar aan een aanbieder en loopt diens kredietrisico, ook als het product in de interface anders heet. Hetzelfde uitgangspunt geldt bij XRP en doorgaans bij stablecoins zoals USDC.

6. Uitlenen kan een keten van tegenpartijen verbergen

Bij uitlenen weet je niet altijd wie de uiteindelijke lener is, welk onderpand die partij heeft gegeven en of jouw coins opnieuw worden uitgeleend. Dat hergebruik kan een keten van verplichtingen vormen. Als één partij niet kan terugbetalen, kan het verlies verder door de keten lopen.

Een hoog renteaanbod is vaak een vergoeding voor dit risico, geen gratis extra rendement. Vraag je af waarom iemand bereid is meer voor jouw coins te betalen dan het netwerk zelf uitkeert. Als de aanbieder daar geen concreet antwoord op geeft, kun je het risico ook niet goed beoordelen.

Bij echt uitlenen ben je doorgaans schuldeiser van de aanbieder of van een lener. Dat is wezenlijk anders dan coins die uitsluitend voor jou worden bewaard. Spreiden over verschillende handelsnamen helpt bovendien weinig wanneer die diensten dezelfde onderneming, bewaarder of kredietnemer gebruiken.

7. Liquid staking voegt protocolrisico en koersverschil toe

Bij liquid staking stort je coins in een protocol en ontvang je een token die je positie vertegenwoordigt. Denk aan een liquid staking token voor gestakete ETH. Je kunt die token bewaren, verhandelen of in andere DeFi toepassingen gebruiken terwijl de onderliggende coins gestaket blijven.

Daarmee voeg je meerdere risico’s toe. Een fout in het smart contract kan geld kosten. De ontvangsttoken kan tijdelijk voor minder worden verhandeld dan de onderliggende coin. Ook kan de markt opdrogen op het moment dat veel gebruikers tegelijk willen verkopen. Gebruik je de token als onderpand voor een lening, dan kan een tijdelijk koersverschil zelfs tot liquidatie leiden.

Liquid staking maakt een positie beter verhandelbaar, maar niet eenvoudiger. Je bent afhankelijk van het netwerk, de validators, het protocol, de code en de markt voor de ontvangsttoken.

8. Zelf staken vervangt tegenpartijrisico door technisch risico

Met een eigen wallet of validator vermijd je het faillissementsrisico van een centrale bewaarder, maar je krijgt er verantwoordelijkheid voor terug. Wie toegang tot de seed phrase verliest, een opnameadres verkeerd instelt of wordt misleid door phishing, heeft meestal geen helpdesk die de transactie kan terugdraaien.

Een eigen validator vraagt daarnaast om veilige sleutelopslag, actuele software, een betrouwbare internetverbinding en monitoring. Verkeerde configuratie kan gemiste beloningen of straffen veroorzaken. Gebruik je een externe validatoroperator, controleer dan welke sleutels die partij krijgt en wie het opnameadres beheert.

9. Een MiCA vergunning is geen garantie op terugbetaling

Een Europese vergunning zegt wel iets: een vergunde cryptodienstverlener moet onder meer voldoen aan regels voor bestuur, informatie, klachten en de bewaring van klantactiva. Dat is relevanter dan een logo of een claim dat een platform “betrouwbaar” is.

De bescherming heeft echter grenzen. MiCA bevat geen afzonderlijk vergunningstelsel voor staking zelf. Wanneer een vergunde aanbieder staking combineert met bewaring, gelden de MiCA regels voor die bewaring wel. Uitlenen van crypto is evenmin automatisch door de vergunning voor handel of bewaring gedekt. Een MiCA vergunning beschermt je niet tegen koersverlies, protocolfouten of iedere vorm van wanbetaling.

Crypto valt bovendien niet onder de Nederlandse Depositogarantie. Controleer daarom zowel de vergunning als het specifieke product en de contractspartij. Alleen vaststellen dat de app van een vergunde aanbieder is, is niet genoeg.

Zo beoordeel je een aanbieding

Loop deze vragen langs voordat je coins vastzet:

Vergelijk pas daarna het rendement. De actuele stakingaanbiedingen zijn nuttig om het tarief, het producttype en de voorwaarden naast elkaar te zetten, maar een hoger getal maakt een onduidelijk product niet beter.

Kun je het risico verkleinen?

Je kunt risico niet wegstrepen, wel bewuster kiezen. Houd geld dat je op korte termijn nodig hebt buiten producten met een vaste looptijd. Beperk de omvang per aanbieder, protocol en coin. Test bij een nieuwe wallet of dienst eerst een kleine storting én opname. Bewaar herstelwoorden offline en controleer adressen op een tweede scherm wanneer het om een groot bedrag gaat.

Spreiding helpt alleen als de onderliggende risico’s echt verschillen. Vier renteproducten die allemaal dezelfde kredietnemer gebruiken zijn geen vier onafhankelijke posities. Hetzelfde geldt voor meerdere DeFi toepassingen die allemaal steunen op dezelfde liquid staking token.

Kort samengevat

Het grootste risico staat zelden in het percentage. Het zit in de route die je coins afleggen en in de partij die uiteindelijk moet terugbetalen. Bij netwerk staking zijn koers, beschikbaarheid en validatorgedrag de belangrijkste aandachtspunten. Protocol staking en liquid staking voegen code en marktliquiditeit toe. Bij een centrale aanbieder komen bewaring en faillissement erbij. En bij coins zonder Proof of Stake is een rendement geen staking maar uitlenen.

Wie eerst het product vaststelt en daarna pas het tarief vergelijkt, voorkomt de belangrijkste denkfout: verschillende risico’s behandelen alsof alleen het percentage verschilt.

Bronnen en verder lezen

• Ethereum.org over beloningen, gemiste taken en slashing
• Ethereum.org over de extra risico’s van stakingpools
• ESMA over de behandeling van stakingdiensten onder MiCA
• EBA en ESMA over risico’s van crypto lending, borrowing en staking
• DNB over crypto en de Nederlandse Depositogarantie